İsfahan'dan Çıktım Çektim Besmele, Hamdu Senalar Olsun Geldim İsmil'e
Delibaş İsyanı ve İsmil | 25.5.2017



Delibaş Mehmet Konya'nın Çumra ilçesinin Alibeyhöyüğü köyünün ağalarındandır.
Milli mücadelenin başlarında Delibaş Mehmet'e geniş yetkiler verilmiştir.İlerleyen Yunanlılara karşı Çumra,Karaman ve ova köylerinden topladığı güçle zamanla bir çete halini almıştır.

 

Bozkır ve çevresinde Zeynel Abidin tarafından daha önce çıkartılan ayaklanmalar Konya ve çevresinde huzursuz bir ortam oluşturmuştur.


Bu yüzden halk tedirgindir. İstanbul hükümeti de halkın milli mücadeleye karşı olduğunu göstermek amacıyla halk arasında kışkırtma girişimlerinde bulunmuştur.


Hürriyet ve İtilaf Fırkası mensupları Sait Molla,
Zeynel Abidin Efendi Konya'da isyan çıkarmak için harekete geçmişler ve isyanda Rum ve Ermenilerle iş birliği yapma fikrini aralarında kabul etmişlerdir. Molla Sait ve Zeynel Abidin, meclis aleyhinde propagandalara başlayarak halka şu şekilde seslenmişlerdir:

 

"Bugün Ankara'da türeyenler, kendilerine millet ve memleket hadimi ve halaskarı süsünü verenler, dün bütün varlığımızı eriten, kanımızı iliğimizi emen, ittihatçılardan başka kimseler değillerdir.
Bunlar kendi keselerini dolduracaklar.
O,bitmez tükenmez varlıklı yedi düvele, hiç bizim karşı koyacak kuvvetimiz var mı?
Karşı geldikçe başımıza bu felaketler gelmektedir.


Başımızda yedi evliya kuvvetinde bir Hakan, altıyüz senelik şerefli bir varlığa dayanan koskoca bir sultan var.
O dilediğini ferman eder,bildiğini işler,bize böyle dik başlılık etmek, ileri geri sözler söylemek değil,elbette ki, o mübareğin her buyruğuna baş eğmek düşer.Bu Allah'ın emridir."

 

Düşmana karşı koymak amacıyla müdafaa-i hukuk cemiyetleri kurulmuş, bu cemiyetlerin kuruluş maksadını anlayamayan bazı gruplar isyan teşebbüsünde bulunmaya başlamışlardır.
Konya'da da bu sıralarda bazı küçük ayaklanmalar çıkmıştır.

16 Temmuz 1920'de Konya valisi olarak Haydar Bey atanmıştır. Haydar Bey valiliği sırasında Çumra'nın Alibeyhöyüğü Köyü'nden Delibaş lakaplı Mehmet isimli köy ağasına geniş yetkiler vermiştir.

Delibaş Mehmet'te Çumra ve Karaman çevresi ova köylerinden kuvvet toplamaya başladı.Aslında Vali Haydar Bey,Delibaş Mehmet'in ova köyleri üzerindeki etkisinden yararlanarak Milli Mücadele için kuvvet toplamasını hedeflemişti.

Fakat İstanbul hükümeti Zeynel Abidin Efendi aracılığıyla Delibaş Mehmet'i Konya'daki milli kuvvetleri basması için ikna etti.

 

Delibaş Mehmet valinin verdiği yetkiyle ova köylerini dolaşıyor, Hotamış,Karapınar,İsmil,Karaman,Çumra ve çevresinden ne kadar asker kaçağı hapishane kaçağı ve çeşitli suçlardan aranan kişiler varsa etrafına topluyordu.

Delibaş Mehmet, İsmil'e her gelişinde Dorucan Oğlu Çini Hasan Hüseyin'in evinde konaklıyordu. İsmil'den de kendine destekçiler vardı. İsmil ahalisinden her ne kadar isyana destekçiler çıktıysa da çoğunluk Delibaş'a inanmıyor ve eşkıya olarak nitelendiriliyordu.

 

Artık Delibaş etrafı rahatsız etmeye başlamıştı. Vali Çumra nahiye müdürüne telgraf çekerek Delibaşı'nın cepheye gideceği tarhi öğrenmek istemiş,yine bu maksatla Derviş Bekiroğlu Mehmet Ağa'yı da Delibaşı'nın yanına yollamıştır.

 

Ancak Delibaşı nahiye müdürünü yanına çağırıp köpeğine ilk kurşunu sıkmıştır.Nahiye müdürü'ne de ''daha anlamadın mı?'' diyerek niyetini ortaya koymuştur.Aynı gün valiye telgraf çekerek " 800 atlı ile Çumra'dayız,yarın Alibeyhöyüğü'ne gidiyoruz,bir gün sonra da Konya'dayız."demiştir.

İçeri Çumra'ya gelerek telgraf tellerini kesmiş,karakolda bulunan beş jandarmayı ve memurları esir alıp Alibeyhöyüğü'ne göndermiştir.

Vali Haydar Beyşehrin ileri gelenlerini çağırarark toplantı yaptı.
Alaaddin Tepesi'nnde savunma yapmayı uygun buldu. Böylece halkın malına mülküne zarar vermemek amaçlanıyordu.Bu arada Şakalağın köprüsüne beş polis yerleştirilmiş,asilerle ilk temas burada kurulmuştur.

Asiler,3 Ekim 1920'de şehre girdiler. Hükumet konağını işgal ettiler.Hükümet konağını koruyan polis ve jandarmaların cephanesi bittikten sonra Delibaş ve yandaşları,hükümet binasına girdiler.


Bu sırada İsmilli Köse Kadir ve Cuma Helvacı hükümet konağında koltuğa oturan isimlerdi. İsmilli Köse Kadir ve Cuma belli bir süre koltukta oturduktan sonra isyandan ümidini keserek İsmile dönmüşler istiklal mahkemelerinin sert müdahalesinden kurtulmuşlardır.


Diğer taraftan asilerin bir kısmı halen Alaaddin Tepesi'ndeki direnişi kıramamışlardı. Yaklaşık 10.000 kişilik bir topluluk tepeyi kuşatmış ama direniş kırılamamıştı.

Buradaki direnişte kırılmış Vali Haydar Bey ve Kumandan Avni Bey'e dokunulmamıştır. Delibaş ve yandaşları hükümet konağında şehrin yeni yöneticilerini atadılar.Kolordu Komutanı Derviş Paşa ve içişleri Bakanlığı görevini de yapan Albay Rafet Bey,isyanı bastırmakla görevlendirildiler.

Bu kuvvetler çarpışmanın ardından 6 Ekim 1920'de şehre girerek asilerden temizlendi.Rafet Bey Konya'ya girer girmez sıkıyönetim ilan edilmiş,Delibaş şehri çoktan terketmiştir.Delibaş daha sonra yandaşları tarafından öldürülmüştür.

 

Murat YAYLACI